ECP Deelnemersspecial - Investeren in digitale infrastructuur

• Digitale infrastructuur
• Artificial Intelligence
• Strategische digitale autonomie

18-05-2026

Rekencapaciteit, AI, duurzaamheid: een betere informatiepositie voor strategische keuzes 

Digitale infrastructuur is geen onzichtbare achtergrondvoorziening meer. Het is de basis onder onze economie, innovatiekracht, digitale autonomie en de manier waarop we AI de komende jaren verantwoord kunnen inzetten. Wie praat over rekenkracht, datacenters en AI-faciliteiten, praat niet alleen over techniek. Het gaat over energie, ruimte, duurzaamheid, weerbaarheid, publieke waarden en de strategische positie van Nederland. Bij discussies over afwegingen rond investeringen in deze digitale infrastructuur bestaat de basis uit beschikbare feitelijke informatie.

ECP | Platform voor de InformatieSamenleving organiseerde samen met het ministerie van Economische Zaken en de Nationale Coalitie Duurzame Digitalisering op 18 mei de bijeenkomst Investeren in digitale infrastructuur. Centraal stond de vraag hoe Nederland beter feitelijk onderbouwde keuzes kan maken over de digitale infrastructuur die nodig is voor de toekomst. De bijeenkomst bracht overheid, bedrijfsleven, wetenschap, maatschappelijke organisaties en andere betrokken partijen samen rond één gedeelde opgave: hoe investeren we verstandig, toekomstgericht en verantwoord?

Van technische voorziening naar strategische randvoorwaarde

Onder leiding van dagvoorzitter Jesper Rijpma werd duidelijk hoezeer digitale infrastructuur verweven is met ons dagelijks leven. Online bankieren, werken in de cloud, AI-toepassingen, zorginnovatie en digitale dienstverlening: achter vrijwel elke digitale handeling staat fysieke infrastructuur.

Arjan Westerhoff van nLighten liet zien dat datacenters vaak eenzijdig worden besproken, terwijl ze een fundament vormen onder de digitale samenleving. Nederland is sterk in het efficiënt inrichten van datacenters, maar de balans wordt complexer. Beschikbaarheid, energie, water, ruimte en gebruik moeten steeds bewuster tegen elkaar worden afgewogen. Een belangrijk inzicht: niet alleen het datacenter zelf, maar vooral het IT-gebruik (software) bepaalt de footprint. Arjan benoemt dat 17% van de energie door het datacenter wordt gebruikt en 83% door IT en gebruikers. Daarmee verschoof het gesprek van “bouwen we wel of geen datacenters?” naar een scherpere vraag: hoe gebruiken we onze digitale infrastructuur slimmer?

Economische waarde vraagt om maatschappelijke afweging

Erik van Ossenbruggen van Ecorys plaatste digitale infrastructuur in een breder economisch en maatschappelijk perspectief. De cijfers onderstrepen het belang: digitale infrastructuur vertegenwoordigt circa €16 miljard directe toegevoegde waarde in 2023, daarnaast €8 à €9 miljard indirecte waarde, met ongeveer 100.000 directe en 107.000 indirecte banen. Presentatie Erik van Ossenbruggen

Maar economische waarde is niet het hele verhaal. Digitale infrastructuur vraagt ook om ruimte, energie, water, investeringen en bestuurlijke keuzes. Juist daarom is het nodig om breder te kijken dan euro’s alleen. Welke bijdrage levert infrastructuur aan brede welvaart? Welke maatschappelijke baten ontstaan in zorg, onderwijs, veiligheid, innovatie en ondernemerschap? En waar liggen grenzen of risico’s? Uit de cijfers blijkt dat de voetafdruk van de digitale infrastructuur (energieverbruik, waterverbruik, ruimteverbruik) relatief beperkt is in vergelijking met andere sectoren.

De bijeenkomst maakte voelbaar dat deze afwegingen niet zwart-wit zijn. Meer digitale infrastructuur kan economische groei, innovatie en strategische autonomie versterken. Tegelijkertijd zet uitbreiding druk op het elektriciteitsnet, beschikbare ruimte, vergunningverlening en duurzaamheid. De kern is dus niet: meer of minder. De kern is: waarvoor, waar, onder welke voorwaarden en met welke publieke waarde?

Betere data, slimmer gebruik

Een rode draad door de middag was de noodzaak van een betere informatiepositie. Otto Swertz van het CBS liet zien dat goede statistiek essentieel is om het debat verder te brengen. Zonder betrouwbare cijfers over energiegebruik, economische waarde, maatschappelijke impact en gebruikspatronen blijven discussies snel hangen in beelden of aannames. Presentatie Otto Swertz

Bernard van Gastel van de Radboud Universiteit bracht daar een scherpe verdieping in aan: duurzame digitalisering gaat niet alleen over energiezuinige hardware of efficiënte datacenters, maar ook over software, datagebruik en gedrag. Hardware is vaak gemakkelijker te meten, maar juist in software, datastromen en gebruik liggen belangrijke besparingsmogelijkheden. In de discussie kwam de vraag op tafel of het soms slimmer is om software efficiënter te maken dan steeds nieuwe hardware bij te kopen. Presentatie Bernard van Gastel

Dat is misschien wel een van de belangrijkste inzichten van de sessie: investeren betekent niet automatisch steeds groter bouwen. Het betekent ook kritischer kijken naar wat we gebruiken, waarom we het gebruiken en of het slimmer kan.

Soevereiniteit en duurzaamheid als ontwerpkeuze

In het tweede deel van de bijeenkomst verschoof de aandacht naar het toekomstperspectief. Andrew van der Haar van de Dutch Data Center Association en Maurits van Haare Heijmeijer van CBRE gingen in op de positie van Nederland als datacenterland, de marktvraag, ruimtelijke beperkingen, energiecapaciteit en regelgeving. Nederland heeft een sterke uitgangspositie, maar die is niet vanzelfsprekend. Stroom, ruimte en bestuurlijke versnippering zijn concrete knelpunten. Presentatie Adrew van der Haar

Peter Hager van Oron Halo bracht het perspectief van soevereine AI-infrastructuur in. AI-infrastructuur ontwikkelt zich tot een strategische productiefactor. Dan wordt de vraag: wie heeft grip op infrastructuur, data, modellen en economische waarde? Soevereiniteit gaat daarbij niet alleen over veiligheid, maar ook over autonomie en economische kracht. Presentatie Peter Hager

Axel Berg van SURF maakte vervolgens concreet hoe AI-faciliteiten duurzaam kunnen worden ingericht en geëxploiteerd. Zijn boodschap was helder: duurzaamheid is geen bijvangst, maar een keuze. Denk aan energie-efficiënte hardware, total cost of ownership, direct liquid cooling, dashboards voor IT en gebruikers en het selecteren van energie-efficiënte modellen. Presentatie Axel Berg

De waarde zit in het gesprek

De energie van de bijeenkomst zat niet alleen in de presentaties, maar vooral in het gesprek dat daarop volgde. Deelnemers stelden vragen over netcongestie, warmteterugwinning, Europese samenwerking, publieke verantwoordelijkheid, soevereiniteit, aanbestedingen, chips, arbeidsmarkt en de rol van de overheid. Daarbij werd duidelijk dat perspectieven soms schuren en juist daar zat de waarde.

Enerzijds loopt Nederland tegen grenzen aan in capaciteit, stroom en ruimte. Anderzijds wordt bestaande capaciteit niet altijd optimaal benut. Enerzijds is snelheid nodig om internationaal mee te blijven doen. Anderzijds vragen publieke waarden, duurzaamheid en zorgvuldige ruimtelijke inpassing om bewuste keuzes. Goede besluitvorming begint met het zichtbaar maken van die spanningen.

Activiteiten Nationale Coalitie Duurzame Digitalisering (NCDD) op het gebied van Duurzame AI

De actielijn Duurzame AI helpt organisaties bewuste keuzes te maken over de impact van AI en nodigt partijen uit om bij te dragen met initiatieven, kennis en praktijkvoorbeelden. Zie voor meer informatie: Visual NCDD – Duurzame AI

Samen verder bouwen

De belangrijkste opbrengst van de bijeenkomst is niet één sluitend antwoord, maar een scherper gedeeld beeld van de opgave. Investeren in digitale infrastructuur is nodig, maar moet gebeuren met (nog) betere informatie, bewuster gebruik, meer samenwerking en oog voor publieke belangen.

Daarin ligt ook de rol van ECP, en de NCDD: partijen bij elkaar brengen, feiten en perspectieven verbinden en het gesprek verder brengen van debat naar richting. Want digitale infrastructuur raakt energie, economie, ruimtelijke ordening, technologie, onderwijs, duurzaamheid, innovatie en bestuur. Geen enkele partij kan dit alleen.

Onderdeel van de ECP-activiteiten rond digitale autonomie en soevereiniteit

Digitale autonomie en soevereiniteit zijn voor ECP belangrijke dossiers. Het platform ziet het als haar rol om verbinding te leggen tussen verschillende initiatieven, perspectieven en partijen rond dit thema. Deze bijeenkomst sloot hier naadloos op aan. De inzichten uit deze bijeenkomst worden meegenomen in het verdere werk van ECP en in vervolgactiviteiten.