Online radicalisering van jongeren: herkennen, begrijpen en handelen

22-06-2026

Op maandag 22 juni organiseerden de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM), de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en ECP | Platform voor de InformatieSamenleving het symposium Online radicalisering van jongeren: herkennen, begrijpen en handelen bij de Sociaal-Economische Raad in Den Haag.

Centraal stond de vraag hoe online radicalisering onder jongeren tijdig kan worden herkend en begrepen, zonder te simplificeren of te stigmatiseren. Tijdens de bijeenkomst kwamen verschillende perspectieven uit onderzoek, praktijk en een eerdere jongerenbijeenkomst samen. Het evenement heeft daarin bijgedragen aan de algemene bewustwording van de problematiek online bij de aanwezigen bezoekers.

Liesbeth Rasker nam als dagvoorzitter de ruim 150 bezoekers mee in gesprek met verschillende professionals, onderzoekers, analisten en verschillende organisaties. Sprekers deelden inzichten uit onderzoek en praktijk, deelnemers wisselden ervaringen uit en vulden gedurende de dag een gezamenlijke systems map aan.

Fotografie door Bart van Vliet

Samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid

Tijdens het openingsgesprek tussen Arda Gerkens (ATKM) en Esther van Beurden (NCTV) werd benadrukt dat de online leefwereld van jongeren zich razendsnel ontwikkelt en steeds vluchtiger wordt. Dit maakt het voor beleidsmakers en professionals lastig om gelijke tred te houden met nieuwe ontwikkelingen. De Versterkte Aanpak Online werd genoemd als een belangrijke prioriteit, waarbij verschillende thema’s samenkomen: wet -en regelgeving, internationale samenwerking, afstemming binnen Europa, samenwerking met grote techbedrijven en een sterkere preventieve aanpak die aansluit bij lokale initiatieven. Er wordt al veel gedaan om de veiligheid online te verbeteren, maar er zijn ook nog stappen te zetten, waarbij de online wereld constant om pioniering vraagt. De veelheid aan bestaande en nieuwe wetgeving vraagt bovendien om betere onderlinge afstemming. Het is belangrijk om online radicalisering uit de taboesfeer te halen en er open over in gesprek te gaan. Daarbij klonk ook de oproep om nieuwsgierig te blijven naar de ervaringen en perspectieven van jongeren zelf.

Het Kenniscentrum Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering ging vervolgens in op de achterliggende mechanismen van online radicalisering. Tijdens de presentatie kwamen overeenkomsten en verschillen tussen verschillende ideologische stromingen aan bod, maar ook de vraag hoe jongeren daadwerkelijk in aanraking komen met extremistische content. Daarbij werd benadrukt dat juist de ervaringen van jongeren zelf relevant zijn. Een nieuw rapport hierover verschijnt binnenkort.

Fotografie door Bart van Vliet

Radicalisering begint vaak bij menselijke vragen

Die aandacht voor de ervaring van jongeren sloot naadloos aan bij de bijdrage van Stijn Sieckelinck (Hogeschool van Amsterdam) waarin hij radicalisering in het bredere perspectief van opgroeien plaatste. Jongeren zoeken naar identiteit, betekenis en verbondenheid. Die zoektocht hoort bij hun ontwikkeling maar kan kwetsbaar worden wanneer jongeren online terechtkomen in omgevingen waar geweld, cynisme of uitsluiting worden genormaliseerd. Daarom is voorzichtigheid geboden bij het labelen van jongeren als ‘geradicaliseerd’.

Met het begrip ‘re-radicaliseren’ liet hij bovendien zien dat radicalisering ook positief kan worden ingezet met het benutten van betrokkenheid en verlangen naar een radicaal andere samenleving. De nadruk zou niet alleen moeten liggen op het bestrijden van uitingen, maar ook op het versterken van veerkracht, kritisch denken en betekenisvolle betrokkenheid.

Nieuwe vormen van online extremisme

Tegelijkertijd verandert ook de aard van online extremisme zelf. Tanya Mehra (International Centre for Counter-Terrorism) ging in op nihilistisch extremisme en de veranderende aard van online radicalisering. Niet altijd is sprake van een duidelijke ideologie. Toch kan online geweld steeds verder normaliseren, onder meer via algoritmen, gepersonaliseerde aanbevelingen, gamingomgevingen, fringe-platforms en online gemeenschappen.

Ook impliciet extremistische content (vaak borderline content genoemd) vraagt aandacht. Deze content is niet altijd strafbaar, maar kan wel bijdragen aan het ondermijnen van democratische waarden of het normaliseren van geweld. Dat maakt menselijke beoordeling, met oog voor context, taal en symboliek, onmisbaar. Hoewel er veel Europese regelgeving bestaat, blijven handhaving en de effectiviteit van maatregelen belangrijke aandachtspunten. De presentatie van Tanya Mehra is op verzoek beschikbaar via events@ecp.nl.

Fotografie door Bart van Vliet

De leefwereld van jongeren

Om signalen goed te kunnen duiden, is kennis van de leefwereld van jongeren essentieel. In zijn gesprek met Liesbeth Rasker benadrukte Jack van het Landelijk Steunpunt Extremisme dat online gedrag alleen goed te begrijpen is vanuit de bredere leefwereld van jongeren. Eenzaamheid, identiteit en verbondenheid spelen vaak al offline een rol; online omgevingen kunnen bestaande kwetsbaarheden versterken. Ook wees hij op de complexe dader-slachtofferrelaties binnen online gemeenschappen, waarin jongeren tegelijk beïnvloed kunnen worden en anderen beïnvloeden.

Na de lunch verdiepte Gerben Bakker (The Hague Centre for Strategic Studies) dit perspectief met recent onderzoek naar nihilistisch extremisme en zogenoemde com-groepen waar extreem geweld wordt beloond met aanzien. Binnen deze online gemeenschappen lopen humor, cynisme, provocatie en geweldsverheerlijking vaak door elkaar. Juist doordat grap en dreiging moeilijk te onderscheiden zijn, vraagt signalering om professionals die online jongerenculturen en groepsdynamieken goed begrijpen.

Fotografie door Bart van Vliet

Het ontwerp van online omgevingen

Naast de leefwereld van jongeren kwam ook de inrichting van de digitale omgeving zelf nadrukkelijk in beeld. Mariëtte van Huijstee en Wouter Nieuwenhuizen van het Rathenau Instituut lieten doormiddel van algoritme design zien dat digitale platformen niet neutraal zijn. Aanbevelingssystemen sturen wat jongeren zien en waar zij langer bij blijven hangen. Vaak staat betrokkenheid centraal, gezienplatformen verdienen aan de aandacht online.

Dat roept de vraag op welke waarden leidend zouden moeten zijn in het ontwerp van online omgevingen. Wat verandert er wanneer veiligheid, autonomie, welzijn en democratie zwaarder wegen dan maximale schermtijd?

De rol van het onderwijs en mediawijsheid

Die vraagstukken kregen vervolgens een praktische vertaling richting onderwijs, mediawijsheid en preventie. Maria Teresa Snelders (Zadkine MBO Rotterdam) benadrukte in haar gesprek met Liesbeth Rasker dat preventie begint bij een veilige leeromgeving waarin studenten vragen en zorgen kunnen bespreken. Docenten hebben daarbij behoefte aan kennis, praktische handvatten en ondersteuning.
Aansluitend blikte David Gans (Diversion) terug op de bijeenkomst Echt niet Vandaag, die op 3 juni plaatsvond bij Zadkine MBO Rotterdam. Aan de hand van een interactieve werkvorm reflecteerden de deelnemers op de inzichten uit deze bijeenkomst en op wat jongeren zelf zien, ervaren en nodig hebben. Daarna gaven Sara Gruteke (Diversion) en Mimi van Dun (Netwerk Mediawijsheid) een presentatie over Social Cleanup. Zij gingen in op het versterken van positieve sociale normen online en het tegengaan van online haat en discriminatie. Daarmee werd de verbinding gelegd tussen online veiligheid, mediawijsheid en de gezamenlijke verantwoordelijkheid om digitale omgevingen gezonder en veiliger te maken.

Fotografie door Bart van Vliet

Van signaleren naar handelen

In het afsluitende panelgesprek deelden Tobias Baruch (Jeugd- en gezinsprofessional), Minerva Ishak (Transfore) en Folkert ter Bekke (ATKM) hun ervaringen vanuit de praktijk. Zij benadrukten dat de online leefwereld van jongeren het werkveld ingrijpend heeft veranderd. Om jongeren te bereiken is een open, nieuwsgierige houding essentieel. Ook kwam de complexiteit van het werkveld en de vraagstukken rond radicalisering van jongeren aan bod. Vanuit de ATKM werd toegelicht hoe meldingen worden beoordeeld en welke uitdagingen daarbij spelen, onder meer doordat extremistische content zich steeds vaker verschuilt achter humor, symboliek of contextafhankelijke uitingen.

Als afsluiting riepen de panelleden op om te blijven investeren in samenwerking, kennisdeling en preventie. Alleen door jongeren serieus te nemen en gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen, kan online radicalisering vroegtijdig worden herkend en voorkomen.

Fotografie door Bart van Vliet

De bijeenkomst maakte duidelijk dat online radicalisering een complex en veranderlijk vraagstuk is. Het raakt aan veiligheid, opvoeding, technologie, democratie, cultuur, platformverantwoordelijkheid en maatschappelijke polarisatie. Een effectieve aanpak vraagt daarom om kennisdeling, preventie en samenwerking, met oog voor de leefwereld van jongeren én de digitale omgeving waarin zij opgroeien.

Systems map
Tijdens het symposium was Hannah Härtwich aanwezig om de systems map aan te vullen op basis van de bijdragen van de sprekers en de input van de bezoekers. Een systems map is een visueel overzicht van alle interacties tussen verschillende elementen en actoren in een systeem. Bekijk de systems map hier.

Landelijk Platform Lokale Professionals (LPLP)
Het LPLP is een online extranet waar professionals in het CTER-werkveld een actief netwerk met elkaar kunnen vormen om te verbinden, kennis en ervaringen te delen, informatie en kennis op het thema te borgen en zo de totale aanpak te versterken. In de bijlage kunt u meer informatie vinden over het platform en het aanmeldproces.

ATKM
Bent u online terroristisch materiaal tegengekomen? Dit kunt u bij het meldpunt van de ATKM melden via dit meldformulier. Ook kunt u op de hoogte blijven van het werk van de ATKM via de ATKM nieuwsbrief.

Lees meer over dit onderwerp: