Symposium digitale economie en soevereiniteit - uitdagingen en handelingsperspectief

08-06-2026

Digitale soevereiniteit vraagt om keuzes, tempo en samenwerking

Hoe versterken Nederland en Europa hun digitale positie in een wereld waarin technologie, economie en geopolitiek steeds sterker met elkaar verweven raken? Die vraag stond centraal tijdens het symposium ‘Digitale economie en soevereiniteit: uitdagingen en handelingsperspectief’, georganiseerd door ECP | Platform voor de InformatieSamenleving in samenwerking met en bij het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK).

De middag maakte één ding duidelijk: digitale soevereiniteit is geen abstract beleidsbegrip. Het gaat over de chips in onze industrie, de cloud waarop onze data draait, de AI-systemen die onze economie veranderen en de digitale infrastructuur die publieke en private dienstverlening mogelijk maakt. En vooral: over de vraag hoeveel keuzevrijheid, grip en handelingsvermogen Nederland en Europa daarin willen behouden.

Onder leiding van dagvoorzitter Daniël Frijters (Directeur Operations – ECP | Platform voor de InformatieSamenleving) kwamen, bedrijfsleven, overheid, wetenschap en maatschappelijke organisaties samen om de urgentie te bespreken, maar vooral om te kijken naar wat vandaag al kan.

Nederland en Europa staan op een kruispunt

In zijn welkomstwoord benadrukte Michiel Boots (Directeur-generaal Economie en Digitalisering bij EZK) de gezamenlijke opgave: werken aan een sterkere, concurrerende Nederlandse en Europese technologiesector, met minder ongewenste afhankelijkheden en meer ruimte voor samenwerking, innovatie en opschaling.

Chantal Schrijver (Head of EIB Group Office the Netherlands – Europese Investeringsbank), plaatste die opgave vervolgens in Europees perspectief. Europa is gebouwd op openheid, handel en samenwerking. Dat heeft veel gebracht, maar de afgelopen jaren lieten ook de keerzijde zien: openheid zonder weerbaarheid maakt kwetsbaar. Pandemie, energiecrisis en geopolitieke spanningen hebben duidelijk gemaakt hoe snel afhankelijkheden strategische zwaktes kunnen worden.

Haar kernboodschap: strategische autonomie betekent niet dat Europa zich moet afsluiten. Het betekent dat Europa het vermogen moet behouden om zelf te handelen, ook als omstandigheden veranderen. Dat vraagt om meer dan beleid alleen. Openheid zonder weerbaarheid creëert kwetsbaarheid, zeker voor technologie. Het vraagt om investeringen, schaal, infrastructuur, kapitaal en langdurige publieke én private inzet.

Europa heeft sterke kennisinstellingen, talent en een hoogwaardige industriële basis. De zwakte zit niet in het gebrek aan ideeën, maar in het organiseren van schaal. Te vaak worden technologieën hier ontwikkeld, maar elders opgeschaald, gefinancierd of vermarkt. Digitale soevereiniteit is daarmee ook een investerings- en groeivraagstuk. Speech Chantal Schrijver

Van urgentie naar handelingssnelheid

In het panelgesprek met Peter Wennink (Onafhankelijk adviseur Kabinet & voormalig CEO ASML), Barbara Kathmann (Tweede Kamerlid – Progressief Nederland), Michiel Boots en Chantal Schrijver kwam de spanning scherp naar voren: de urgentie wordt steeds breder gevoeld, maar de handelingssnelheid blijft achter.

Peter Wennink wees op de noodzaak van publiek-private samenwerking, maar ook op de belemmering die ontstaat wanneer de angst om fouten te maken groter is dan de bereidheid om verantwoord risico te nemen. Innovatie vraagt om keuzes, experimenten en acceptatie dat niet alles vooraf zeker is. De opgaven waarvoor we staan hebben geen politieke kleur en daar moeten we samen aan werken, ook in de Tweede Kamer.

Barbara Kathmann herkende de toegenomen politieke aandacht voor digitale soevereiniteit, maar benoemde ook dat ambitie pas betekenis krijgt als die wordt vertaald naar investeringen, uitvoering en concrete keuzes. De overheid kan daarbij een belangrijke rol spelen als lancerende en leidende klant, juist op terreinen waar markten nog niet vanzelf ontstaan.

Uit het gesprek kwamen vier terugkerende randvoorwaarden naar voren: infrastructuur, vereenvoudiging van regelgeving, kapitaal en talent. Daarbij ging het nadrukkelijk niet alleen om geld, maar ook om inhoudelijke en technologische expertise binnen overheid en financiële instellingen. Wie technologische waarde niet goed kan beoordelen, zal ook minder snel verantwoord durven investeren. Dat vraagt ook om vertrouwen in de samenleving in digitale ontwikkelingen en toepassingen. Daarop moet worden ingezet via een onderwijsprogramma, want voor veel mensen gaat het nu te snel.

Een belangrijke les uit het panel: digitale soevereiniteit vraagt niet om alleen meer beleid, maar om beter politiek leiderschap en experimenteren. Dat betekent: slimmer inkopen, bewuster investeren, vraag bundelen en publieke waarde breder definiëren dan alleen de korte termijn businesscase, en een andere mindset en drive om Nederland een sterkere eigen positie te geven. Ook verminderde afhankelijkheid heeft een waarde. En als je het niet alleen kan dragen, ga dan partneren. Daarbij werd ook specifiek een appèl op de overheid gedaan om vraagcreatie uit de overheid te stimuleren en ‘launching customer’ te worden.

Zie hier de video-opname van het panelgesprek met Peter Wennink, Michiel Boots, Barbara Kathmann en Chantal Schrijver.

Autonomie begint bij weten wat je wilt beschermen

In de break-outsessies werd het handelingsperspectief concreter. Arnoud Kamerbeek (CEO – Jungle) en Ludo Baauw (Founding partner – Open Cloud Alliantie/Intermax Group) gingen in op beschikbare Europese alternatieven, open cloud, open source en de stappen die organisaties kunnen zetten richting meer digitale autonomie. De discussie maakte duidelijk dat alternatieven niet vanzelf groot worden. Ze hebben gebruikers, opdrachtgevers, investeerders en vertrouwen nodig. Beginnen is daarbij cruciaal: zonder vraag geen volwassen markt.

De break-out maakte dit handelingsperspectief scherp aan de hand van ondernemerservaring: Nederlandse technologiebedrijven bouwen al wereldwijd schaal, maar vinden hun eerste klanten en investeerders vaak buiten Nederland. Dat onderstreept dat digitale autonomie niet alleen om beschikbare alternatieven gaat, maar ook om vraagcreatie, launching customers en een investeringsklimaat dat start- en scale-ups sneller helpt opschalen. Handelingsperspectief richting de toekomst – Ludo Baauw & Arnoud Kamerbeek

In de sessie van Elianne Anemaat (Senior Manager Public & Society – ADC) lag de nadruk op de afwegingen waar organisaties in de praktijk tegenaan lopen om een overstap naar alternatieven te kunnen maken. Een belangrijke boodschap: digitale autonomie gaat niet om anti-Amerikaans of anti-Chinees beleid. Het gaat om bewegingsvrijheid. Kun je kiezen? Kun je overstappen? Kun je je data meenemen? Kun je eisen stellen aan leveranciers? En kun je blijven handelen als voorwaarden, prijzen of geopolitieke omstandigheden veranderen?

Tegelijkertijd werd een aantal hardnekkige mythes doorbroken: dat er geen alternatieven zouden zijn, dat Europese alternatieven niet goed genoeg zijn of per definitie te duur zijn. Initiatieven zoals EuroStack en de overzichten van Europese en Nederlandse alternatieven laten zien dat het aanbod breder en volwassener wordt.

Daarmee begint digitale autonomie dicht bij huis. Niet alles hoeft morgen over. De eerste stap is weten wat je te beschermen hebt. Welke data zijn gevoelig? Welke processen zijn kritisch? Waar is continuïteit essentieel? Waar zit strategische afhankelijkheid? En waar kun je bij nieuwe systemen of werkprocessen al andere keuzes maken? Daarbij helpt het om afhankelijkheid niet als één groot risico te zien, maar te kijken naar vier dimensies: datavertrouwelijkheid, continuïteit, strategisch aanpassingsvermogen en democratische waarden.

Modulaire architectuur, open standaarden, goede exit-afspraken, kennisbehoud in de organisatie en professioneel contractmanagement kwamen naar voren als praktische bouwstenen. De oproep was helder: begin niet per se bij de kern als dat te groot is, maar begin bij de rand. Nieuwe processen, nieuwe aanbestedingen en nieuwe toepassingen bieden ruimte om andere keuzes te maken.

Een praktische vertaalslag richting organisaties: dwing open standaarden en dataportabiliteit af in aanbestedingen en contracten, stem dit vroegtijdig af met inkoop en werk stap voor stap toe naar een architectuur waarin onderdelen inwisselbaar zijn. Handvatten om digitaal autonomer te worden – Elianne Anemaat

Niet wachten op perfect beleid

Tijdens de collectieve zaalreflectie kwamen de lijnen uit de break-outs samen. Belangrijkste knelpunten & gezamenlijke opgaven uit de break-outsessies

Sarah El Boujdaini (Tweede Kamerlid – D66) bracht vanuit politiek perspectief de urgentie terug naar de bredere maatschappelijke en economische agenda. Digitale soevereiniteit raakt niet alleen technologiebeleid, maar ook concurrentiekracht, veiligheid, publieke waarden en vertrouwen.

In het verdiepende gesprek met Sarah El Boujdaini, Ludo Baauw, Arnoud Kamerbeek en Elianne Anemaat werd duidelijk dat Nederland niet hoeft te wachten tot alle kaders perfect zijn. Er liggen nu al mogelijkheden om bewuster te kiezen: in inkoop, architectuur, samenwerking, investeringen en kennisopbouw.

Een prikkelende vraag uit de break-out bleef boven de markt hangen: welke ene concrete maatregel kunnen overheid of bedrijfsleven morgen nemen om dit te doorbreken? Daarmee verschoof het gesprek nadrukkelijk van analyse naar uitvoering.

De vraag is niet óf Nederland en Europa digitaal autonomer moeten worden. De vraag is hoe snel we bereid zijn om van analyse naar actie te gaan. Daarbij zijn overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties allemaal nodig. De overheid als richtinggever en launching customer. De markt als ontwikkelaar en opschaler. Kennisinstellingen als bron van expertise en innovatie. En maatschappelijke partijen als bewakers van publieke waarden en brede toepasbaarheid.

Samen bouwen aan een sterker digitaal ecosysteem

Voor ECP sluit dit symposium aan bij haar bredere inzet rond digitale autonomie en soevereiniteit. Als platform brengt ECP partijen samen die elkaar nodig hebben, maar elkaar niet altijd vanzelf vinden. Juist op een thema dat zo raakt aan economie, veiligheid, technologie en publieke waarden is die verbindende rol essentieel.

De belangrijkste boodschap van de middag: digitale soevereiniteit ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om keuzes, tempo en samenwerking. Maar het begint ook heel concreet. Door te weten waar je afhankelijk bent. Door eisen te stellen bij inkoop. Door alternatieven serieus te onderzoeken. Door kennis op te bouwen. En door niet te wachten tot alles perfect is. Wie morgen digitaal sterker wil staan, moet vandaag beginnen met bewuste keuzes.