29-06-2026
Op 29 juni kwamen experts vanuit de overheid, bedrijfsleven en wetenschap samen in Oss voor een energieke brainstormsessie over digitaal vakmanschap. Doel van de middag: input ophalen voor een breed gedragen interbestuurlijke visie op de impact van digitalisering op het werk van ambtenaren en de benodigde kennis, vaardigheden, houding en gedrag.
Digitalisering raakt alle onderdelen van het overheidswerk: beleid, uitvoering, dienstverlening, besluitvorming, bedrijfsvoering en samenwerking. Ontwikkelingen zoals AI, data, cloud, quantum en digitale autonomie maken duidelijk dat digitaal vakmanschap geen apart specialisme meer is, maar onderdeel wordt van professioneel ambtelijk handelen.
De middag liet vooral zien: er is veel kennis, veel betrokkenheid en veel urgentie. Tegelijkertijd werd ook duidelijk dat de visie compact, praktisch en herkenbaar moet worden. Geen abstract document voor “ergens op de plank”, maar een richtinggevend verhaal dat overheidsorganisaties helpt om werk slimmer te organiseren, medewerkers goed toe te rusten en bewuste keuzes te maken over technologie, samenwerking en publieke waarde.
Waar we aan hebben gewerkt
De sessie startte met een kennismaking langs expertise en perspectieven. Daarna inspireerde Anne Doeser van Rabobank de groep met een praktijkverhaal over digitalisering, AI en de impact op werk en HR. Vervolgens werkten deelnemers in groepen aan de belangrijkste thema’s voor de visie.
Daarbij keken we steeds vanuit verschillende perspectieven:
• wat betekent dit voor iedere medewerker?
• wat betekent dit voor medewerkers met een verdiepende rol?
• wat betekent dit voor specialisten?
• wat vraagt dit van leiderschap en bestuur?
Deze indeling hielp om scherp te blijven: digitaal vakmanschap vraagt niet van iedereen hetzelfde, maar raakt wel iedereen.
Rode draden uit de brainstorm
Uit de gesprekken kwamen meerdere stevige lijnen naar voren:
Kennis, vaardigheden en kritisch denkvermogen
Medewerkers moeten technologie kunnen begrijpen, toepassen en kritisch bevragen. Niet alleen knoppenkennis, maar ook het vermogen om risico’s, aannames en gevolgen te doorzien.
Publieke waarde als vertrekpunt
De vraag is niet wat technologie allemaal kan, maar welke publieke opgave beter uitgevoerd moet worden en hoe digitalisering daaraan kan bijdragen.
Anders organiseren van werk
Digitalisering vraagt niet alleen nieuwe tools, maar ook herontwerp van werkprocessen, rollen, samenwerking en verantwoordelijkheden.
Leiderschap en urgentiebesef
Leiderschap is cruciaal om richting te geven, keuzes te maken, experimenteerruimte te organiseren en medewerkers mee te nemen.
Lerend vermogen en experimenteren
Er is ruimte nodig om te oefenen, te leren en goede voorbeelden te delen. Tegelijkertijd moet experimenteren verbonden blijven met governance, veiligheid en publieke waarden.
Multidisciplinair werken
Digitalisering is geen IT-vraagstuk alleen. Samenwerking tussen beleid, uitvoering, HR, IV/IT, juridisch, ethiek, privacy, communicatie en bestuur is bepalend.
Digitale inclusie en eenvoud
De visie moet aansluiten bij de diversiteit van overheidsorganisaties en bij verschillen tussen medewerkers. Ook voor kleinere organisaties moet het begrijpelijk en toepasbaar blijven.
ELSA: ethische, juridische en sociale aspecten
De maatschappelijke impact van technologie hoort expliciet bij digitaal vakmanschap. Denk aan bias, transparantie, privacy, autonomie, menselijke maat en uitlegbaarheid.
Digitale soevereiniteit en weerbaarheid
Digitalisering raakt ook de strategische positie van de overheid. Welke kennis houden we zelf in huis, waar zijn we afhankelijk van leveranciers en hoe maken we daarin bewuste keuzes?
Inspiratie uit de praktijk van Rabobank — Anne Doeser
Anne Doeser nam de deelnemers mee in de manier waarop Rabobank kijkt naar digitalisering, AI en de impact op werk. Haar verhaal maakte concreet hoe snel technologie het dagelijks werk verandert — en hoe belangrijk het is om dit niet alleen vanuit de techniek te benaderen.
Een belangrijke boodschap uit haar bijdrage: AI staat niet op zichzelf. De impact van AI moet worden bekeken in samenhang met bredere ontwikkelingen zoals arbeidsmarktkrapte, veranderende klantverwachtingen, welzijn, inclusie, leiderschap en het ontwerp van werk.
Anne liet zien dat Rabobank al jaren experimenteert met nieuwe technologie. Van robots en VR-toepassingen tot avatars, generatieve AI en AI-ondersteunde werkprocessen. Die experimenten waren niet altijd direct succesvol, maar leverden wél waardevolle inzichten op: medewerkers leren technologie pas echt begrijpen als zij ermee kunnen werken, ermee kunnen oefenen en kunnen ervaren wat het betekent voor hun eigen werk.
Rabobank werkt aan de impact van digitalisering op werk en medewerkers langs vier samenhangende lijnen:
Workforce intelligence
Data en inzichten gebruiken om beter te begrijpen wat er in de organisatie gebeurt: waar ontstaan kansen, waar zitten knelpunten en hoe ontwikkelt werk zich?
Future work / efficient work
Onderzoeken hoe werk slimmer, eenvoudiger en effectiever kan worden ingericht, onder meer door inzet van AI-tools en andere digitale toepassingen.
Workforce transformation
Kijken wat digitalisering betekent voor functies, rollen, processen, samenwerking en organisatie-inrichting.
Upskilling, reskilling, change & leadership
Medewerkers en leiders ondersteunen bij leren, ontwikkelen en veranderen. Daarbij gaat het niet alleen om trainingen, maar ook om voorbeeldgedrag, richting geven en medewerkers meenemen in de beweging.
Juist die samenhang is interessant voor de overheid: digitaal vakmanschap vraagt niet om losse trainingen of experimenten, maar om gerichte sturing op werk, mensen, data, leiderschap en verandering.
Uit de ervaringen van Rabobank kwamen meerdere lessen naar voren die ook relevant zijn voor de overheid:
AI lost schaarste niet vanzelf op
Door arbeidsmarktkrapte en toenemende druk op medewerkers is technologie nodig om het werk uitvoerbaar te houden. Maar de echte vraag is hoe het werk verandert en wat dat vraagt van mensen.
Werk wordt niet automatisch eenvoudiger door AI
Als iedere medewerker, chatbot of agent meer berichten, acties en reacties produceert, kan de complexiteit juist toenemen. Focus en aandacht worden daarom belangrijker, niet minder belangrijk.
De impact op medewerkers moet expliciet worden meegenomen
In het voorbeeld van het klantcontactcentrum nam AI administratief werk over. Dat klinkt positief, maar veranderde ook het ritme, de belasting en de aard van het werk. Dat vraagt aandacht voor welzijn, werkdruk en begeleiding.
Door de toepassing van AI en automatisering is bovendien het aantal juniorfuncties flink gereduceerd. Dit heeft impact op de continuïteit en diversiteit van de organisatie en vraagt om sturing en een adequate personeelsstrategie.
Experimenteren vraagt veilige kaders
Medewerkers moeten ruimte krijgen om te ontdekken wat technologie kan betekenen, maar niet met klantgegevens of gevoelige informatie in onveilige omgevingen. Vrijheid en begrenzing horen dus bij elkaar.
Leiderschap moet zichtbaar meedoen
Bij Rabobank trekken HR, IT, compliance, risk en business gezamenlijk op. De top speelt daarin een voorbeeldrol. Dat helpt om snelheid, zorgvuldigheid en richting met elkaar te verbinden.
De basis moet op orde zijn
Datakwaliteit, documentatie, processen en samenwerking tussen afdelingen zijn randvoorwaardelijk. Kleine verbeteringen kunnen op grote schaal enorme impact hebben.
Niet telkens opnieuw hetzelfde wiel uitvinden
Anne benadrukte het belang van kennisdeling en gezamenlijke taal. Dat is ook voor de overheid herkenbaar: digitaal vakmanschap moet overdraagbaar, begrijpelijk en toepasbaar zijn over organisaties heen.
Haar bijdrage gaf de sessie een praktische versnelling. Het liet zien dat digitaal vakmanschap niet alleen gaat over leren omgaan met technologie, maar vooral over het opnieuw doordenken van werk, rollen, leiderschap en samenwerking.
Wat nemen we mee voor de visie?
De opbrengst van de middag bevestigt dat de visie vooral richting moet geven aan drie vragen:
• Wat vraagt digitalisering van het werk van de overheid?
• Welke kennis, vaardigheden, houding en gedragskenmerken hebben medewerkers, specialisten en leiders nodig?
• Hoe organiseren we dit overheidsbreed, met ruimte voor verschillen tussen organisaties?
De visie moet compact, toepasbaar en herkenbaar worden. Daarbij is het belangrijk om scherp te blijven: als de visie te breed wordt, verliest zij werking. Als zij te abstract wordt, helpt zij de praktijk niet. De kracht zit in concrete taal, herkenbare voorbeelden en duidelijke keuzes.
Vervolg
De opbrengsten van deze sessie worden verwerkt in de verdere uitwerking van de visie op digitaal vakmanschap. De komende periode werken wij toe naar een eerste concept. Na de zomer willen wij dit concept toetsen bij mensen uit de praktijk in klankbordgroepen.
Wij nodigen deelnemers van harte uit om betrokken te blijven. Heb je aanvullende inzichten, voorbeelden, reflecties of wil je meedenken in het vervolg? Dan horen wij dat graag via: NDS-Digitaal.Vakmanschap@minbzk.nl
Dank aan iedereen die heeft meegedacht en tegengesproken. Juist die combinatie helpt om een breed gedragen concrete visie te ontwikkelen.
Deze sessie werd i.s.m. ECP | Platform voor de InformatieSamenleving georganiseerd door het aanjaagteam Digitaal Vakmanschap, waarin verschillende overheidslagen samenwerken aan het versnellen van de digitale transformatie binnen de overheid in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).
29-06-2026
Oss